The history of graffiti/ Η ιστορία του graffiti

   Εισαγωγή

   Τα πρώτα tag (υπογραφές)

   Οι συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε το graffiti

   Η κουλτούρα του graffiti 

   Graffiti-ένα από τα τέσσερα στοιχεία του Hip Hop

Εισαγωγή

Ετυμολογικά ο όρος graffiti προέρχεται από την ιταλική λέξη graffio που σημαίνει ξύνω/γράφω πρόχειρα ή ορνιθοσκαλίσματα. Με τη σειρά της η λέξη αυτή, σύμφωνα με το λεξικό αμερικανικής κληρονομιάς της αγγλικής γλώσσας, (American Heritage Dictionary of the English Language) προέρχεται από το αρχαιοελληνικό γράφειν  δηλαδή γράφω.

Τόσο συγγραφείς όσο και ερευνητές ταυτίζονται με τα λόγια της Sherri Cavan:"η ανάγκη να αφήσουν οι άνθρωποι ένα σημάδι στο περιβάλλον είναι αρχέγονη". Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι η ιστορία του graffiti ξεκινά από τα προϊστορικά χρόνια όταν ο άνθρωπος άρχισε να ζωγραφίζει στους τοίχους των σπηλαίων. Η Cavan στην διδακτορική της διατριβή εξετάζει σε βάθος την αρχαία (και θεωρούμενη «φυσική») πρακτική του να γράφει κανείς στους τοίχους. Χαρακτηριστικά επισημαίνει ότι "οι άνθρωποι, επισκεπτόμενοι την αρχαία Πομπηία, δεν λένε «Κοίτα όλα αυτά τα graffiti. Αυτό το μέρος είναι άθλιο». Αντίθετα υπογραμμίζει  ότι αντικρίζουν τα graffiti στους τοίχους σαν μία φυσική προέκταση του τοπίου.

Έτσι και στις μέρες μας δεν μπορεί κανείς να  αγνοήσει την ύπαρξή του όπως επίσης και την «επιβολή» μιας διαφορετικής αισθητικής, που προτάσσει επάνω στις γκρίζες επιφάνειες  τον σύγχρονων αστικών μεγαλουπόλεων. Σε αυτό το σημείο λοιπόν είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τις καταβολές του graffiti όπως αυτό καθιερώθηκε και ουσιαστικά γεννήθηκε στην Νέα Υόρκη.

 Τα πρώτα tag (υπογραφές)

Το ξεκίνημα του graffiti χρονολογείται στα τέλη της δεκαετίας του 1960 όταν ένας νεαρός ονόματι  Julio άρχισε να γράφει το tag (ψευδώνυμο)  «JULIO 204» στον υπόγειο σιδηρόδρομο της Νέας Υόρκης. Ο αριθμός δίπλα από το tag συνήθως σήμαινε τον δρόμο στον οποίο έμενε αυτός που το έγραφε.

Στη συνέχεια, λίγο πρίν το 1971, ένας ακόμα νεαρός ελληνικής καταγωγής με το όνομα Demitrius (Δημήτριος) άρχισε να γράφει το tag «TAKI 183» σε ευρεία κλίμακα μιας και το επάγγελμα του (ταχυδρόμος), του επέτρεπε την μετακίνηση σε πολλές γειτονιές της Νέας Υόρκης. Το καινούργιο αυτό φαινόμενο προκάλεσε και την περιέργεια της εφημερίδας  New York Times η οποία τον εντόπισε και του αφιέρωσε ένα άρθρο. Σε αυτό τον παρουσίασαν σαν ένα «σύγχρονο λαϊκό ήρωα, έναν πολύχρωμο παράνομο με μία ενδιαφέρουσα ασχολία». Έτσι λοιπόν, σαν ένας ελεύθερος καλλιτέχνης-επαναστάτης και άτομο το οποίο λειτουργεί έξω από το σύστημα, προκάλεσε μία ακαταμάχητη γοητεία σε εκατοντάδες νεαρούς οι οποίοι θέλησαν να γίνουν κομμάτι αυτού του νέου φαινομένου.

Οι συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε το graffiti

Για να κατανοήσει όμως κανείς τις συνθήκες και την επιρροή της Νέας Υόρκης στο ξεκίνημα και την εξάπλωση του graffiti είναι απαραίτητο να περιγραφεί η κατάστασή της εκείνη την περίοδο. Ως η υπέρτατη λοιπόν μητρόπολη, η Νέα Υόρκη, εκπροσωπούσε ένα διαφυλετικό, πολυπολιτισμικό και έντονα πυκνοκατοικημένο περιβάλλον το οποίο έδινε την δυνατότητα σε διαφορετικούς ανθρώπους να συναναστρέφονται καθημερινά στους πολυσύχναστους δρόμους όπως και στον υπόγειο σιδηρόδρομο. Αυτό το μείγμα διαφορετικής κουλτούρας και ιδεών διαμόρφωσε τα χαρακτηριστικά μιας πόλης στην οποία κάθε άτομο ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας και θρησκευτικών πεποιθήσεων μπορούσε να βρει ένα σύνολο ανθρώπων με παρόμοιο τρόπο σκέψης και ίδια ενδιαφέροντα. Η δεκαετία του 1970 όμως βρήκε την πόλη με συμπτώματα βαθιάς παρακμής. Οι δημόσιες υπηρεσίες έδειχναν να καταρρέουν και οι άνθρωποι οι οποίοι βασίζονταν σε αυτές, κυρίως φτωχοί, ήταν αναγκασμένοι να χρησιμοποιούν ένα υπόγειο σιδηρόδρομο ο οποίος ήταν σε άθλια κατάσταση. Παράλληλα, οι περικοπές στο δημόσιο σύστημα υγείας, η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας/υπηρεσιών διαμόρφωναν ένα σκληρό περιβάλλον διαβίωσης. Μέσα σε αυτό το κλίμα και σε ένα τοπίο το οποίο πολλές φορές έμοιαζε βομβαρδισμένο και εγκαταλελειμμένο στην τύχη του (Bronx,NY) έκανε την εμφάνισή του το graffiti.

Οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με το graffiti ήταν άτομα που ανήκανε στα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα και στην εργατική τάξη. Ο Henry Chalfant, ο οποίος σκηνοθέτησε to "Style Wars"  (ένα από τα πρώτα και πιο αξιόλογα ντοκιμαντέρ για το graffiti) αναφέρει: "το graffiti εκείνη τη περίοδο ήταν…διαφυλετικό και πολυπολιτισμικό…μία μείξη από τις διάφορες κουλτούρες των μεταναστών της Νέας Υόρκης …"

 Η κουλτούρα του graffiti 

Ένα σημαντικό ερώτημα το οποίο ανακύπτει όμως έχει να κάνει με το ποιoς είναι ο συνδετικός παράγοντας  που ενοποιεί την κουλτούρα του graffiti. Αν και πολλές σχετικές μελέτες τον έχουνε παραβλέψει, ο παράγοντας του αστικού χώρου (urban space) είναι καθοριστικής σημασίας. Ο αστικός χώρος είναι αυτός που προκαλεί και δραστηριοποιεί τους writers, όπως ονομάζονται όσοι ασχολούνται με το graffiti, να επέμβουν στην διαμόρφωσή του. Οι λόγοι είναι συχνά διαφορετικοί για τον καθένα. Μερικοί  το βλέπουν ως το σημάδι τους πάνω σε μία πόλη η οποία είναι αποπνικτική, άλλοι το βλέπουν ως διέξοδο στο ταλέντο τους και την δημιουργική τους διάθεση (έξω από την κοινά αποδεκτή έννοια της τέχνης), κάποιοι θέλουν να αποτυπώσουν τις ιδέες τους και την ιδεολογία τους ενώ υπάρχουν και αυτοί που απλά θέλουν να επικοινωνήσουν με τους υπόλοιπους που ασχολούνται με το graffiti. Άλλωστε υπάρχει έντονα ανάμεσα στους writers η νοοτροπία ότι δεν είναι απαραίτητο να γίνει κατανοητό αυτό το οποίο κάνουν από τους άλλους που δεν ασχολούνται με αυτό. Η δυνατότητα που τους παρέχεται να έχουν μία μυστική ταυτότητα είναι και ένα είδος ελευθερίας που κατά κάποιο τρόπο τους επιτρέπει να εκφράζονται  όπως επιθυμούν. Η κοινή γνώμη συχνά καταφέρεται ενάντια στο graffiti επιχειρηματολογώντας για τον τρόπο με τον οποίο ασχημαίνει τις περιοχές. Από την άλλη, οι writers αδιαφορούν για τις αντιδράσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν οι πράξεις τους σε όσους δεν ασχολούνται με το graffiti. Αντίθετα βάφουν για τον εαυτό τους και για την «υπόγεια» επικοινωνία που υπάρχει ανάμεσα τους. Για όσους ασχολούνται, τα μέρη που επισκέπτονται (πόλεις, επαρχίες κ.λ.π) αποτελούν καμβάδες οι οποίοι τους ενημερώνουν για το ποιος πέρασε από εκεί και πόσο έχει αναπτύξει το στυλ (style) και την τεχνική του. Η επιβράβευση έρχεται μέσα από τους υπόλοιπους writers και εκτός από τα παραπάνω στοιχεία που αναφέρθηκαν έχει να κάνει με την συνέπεια στην ενασχόληση και την συχνότητα εμφάνισης του tag που έχει ο καθένας.

Αυτή λοιπόν η «κοινότητα» που αποτελείται από τους writers, πλαισιώνεται από μία κουλτούρα η οποία καθορίζεται τόσο από την χρήση συγκεκριμένης ορολογίας όσο και άγραφων κανόνων οι οποίοι σχετίζονται με το graffiti. Πέρα όμως από τα συνδετικά στοιχεία που προαναφέρθηκαν υπάρχουν και σαφείς διαχωρισμοί ανάμεσα σε αυτούς που ασχολούνται.

Στο κατώτερο επίπεδο αποδοχής ανάμεσα στους writers βρίσκονται οι επονομαζόμενοι «toys». Είναι ένας υποτιμητικός όρος ο οποίος αναφέρεται σε αυτούς που δεν γνωρίζουν την ιστορία και τους κανόνες του graffiti. Ο τρόπος που βάφουν από την άλλη δείχνει την απειρία τους και συχνά την πρόσφατη ενασχόληση με το αντικείμενο.

Σε αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε μέσο επίπεδο βρίσκονται όλοι αυτοί που έχουν ασχοληθεί για μερικά χρόνια και είτε σταμάτησαν είτε προσπαθούν ακόμα να αναπτύξουν το στυλ τους χωρίς όμως να καταφέρνουν να είναι καινοτόμοι παρουσιάζοντας κάτι νέο και πέρα από τα συνηθισμένα

Στο ανώτερο επίπεδο βρίσκονται αυτοί που έχουν κερδίσει τον τίτλο «style kings»(βασιλιάδες του στυλ). Σε αυτούς συγκαταλέγονται αυτοί που έχουν επιδείξει διαχρονική συνέπεια στην ενασχόλησή τους και ο τρόπος που βάφουν και χρησιμοποιούν τα spray ξεχωρίζει για την δεξιοτεχνία και την τεχνική. Αυτά τα άτομα είναι συνήθως αποδεκτά από όλους τους υπόλοιπους και η φήμη τους ξεπερνά τα πλαίσια της χώρας τους. Ο όρος στυλ(style) στο graffiti είναι πολύ σημαντικός μιας και ο σεβασμός και η αναγνώριση έρχεται όταν κάποιος έχει καταφέρει να δώσει το προσωπικό του στίγμα με κάτι καινούργιο το οποίο δεν θυμίζει σχέδια και πρακτικές άλλων writers. Το να αντιγράψεις τον τρόπο που κάποιος άλλος σχεδιάζει (bite) θεωρείται απαράδεκτο και συνήθως είναι ο τρόπος που χρησιμοποιούνε αυτοί που θεωρούνται «toys».

Graffiti-ένα από τα τέσσερα στοιχεία του Hip Hop

Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το graffiti αποτελεί ένα από τα «τέσσερα  στοιχεία» τα οποία συνθέτουν το  hip hop. Το hip hop είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο το οποίο αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 στο Bronx, και εξαπλώθηκε εκ τoτε σε όλο τον κόσμο. Κύριο γνώρισμα έχει την δημιουργική έκφραση των νέων ανθρώπων μέσα από την συμμετοχή τους σε ένα από τα τέσσερα στοιχεία που το αποτελούν.

Τα τέσσερα αυτά στοιχεία είναι τα εξής:

• DJing (οι disc jokeys οι οποίοι παίζουν μουσική με βινύλια και ανέπτυξαν μια ευφάνταστη τεχνική με την οποία κατευθύνουν με τα χέρια τους τα βινύλια κατά τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να δημιουργήσουν το δικό τους  ξεχωριστό ήχο (scratch). 
• MCing ( Master of Ceremony-αναφέρεται σε αυτούς που ξεσήκωναν το κοινό με ένα ιδιαίτερο στυλ απαγγελίας-τραγουδιού, το οποίο ονομάζεται rapping, έχοντας σαν μουσικό χαλί την μουσική που έπαιζαν οι dj’s και σαν εργαλείο ένα μικρόφωνο)
• Breakdancing ( το ακροβατικό στυλ χορού του δρόμου, το οποίο εμπεριέχει δυναμικές κινήσεις και φιγούρες από διάφορα άλλα στυλ χορού αλλά και πολεμικές τέχνες)
• Graffiti

Το  hip hop, αποτελεί ένα ξεχωριστό φαινόμενο υπό την έννοια ότι καταφέρνει να ενώσει ανθρώπους έτσι ώστε να δημιουργήσουν μουσική, ποίηση, χορό και τέχνη. Η εξάπλωσή του είναι παγκόσμια με τον ίδιο τρόπο που το graffiti εμφανίζεται πλέον σε κάθε πόλη στο κόσμο. Κάποιοι βέβαια κρατούν μια πιο ουδέτερη στάση σε ότι αφορά τη σχέση του graffiti και του hip hop. Δύσκολα όμως μπορεί να αμφισβητήσει κανείς το γεγονός ότι το graffiti, έτσι όπως το αντιλαμβανόμαστε σήμερα, βασίστηκε στην δημιουργική φαντασία και τεχνική όσων ασχολήθηκαν με αυτό, από τα πρώτα κιόλας χρόνια και εκπροσωπούσαν το hip hop.

Αρχική σελίδα